• 06-43099718

De weg naar een depressie of burn-out is geplaveid met gedachten over “goed” en “fout

29 juni 2018

Hoe houd jij een gezonde balans tussen denken, voelen en doen?

De wereld om ons heen verandert sneller dan ooit. De onrust en onzekerheid die dat met zich meebrengt kan geleidelijk overgaan in oplopende spanning, aanhoudende stress en chaos in je hoofd. Een simpele gedachte als: “Ik mag geen fouten maken, want dan ga ik af. Als ik het niet goed doe zijn anderen teleurgesteld” kan in de loop der tijd uitgroeien tot de stellige overtuiging: “Ik doe het fout, ik schiet voortdurend tekort, dus ik ben niet goed genoeg!”.

De gevoelens van onrust, schaamte of onzekerheid die deze vorm van zwart-witdenken met zich meebrengt kan sluipenderwijs uitgroeien tot schuldgevoel, zelfverwijten en aanhoudend stress, waarbij de frustratie, spanning en emoties steeds hoger oplopen. Hoe houd jij een gezonde balans tussen denken, voelen en doen?

Van bevlogen naar leeggezogen: Het overkomt de beste!

Voor wie nu al denkt “Dat zal mij nooit gebeuren!”, geloof me, het overkomt de beste. Zeker als flow en bevlogenheid in jouw dagelijkse werkomgeving wordt uitgelegd als 'het voortdurend najagen van geluk, het verlangen naar meer en beter of het streven om altijd succesvol te zijn' kan een burn-out of depressie al vroeg op de loer liggen. Dat vreet namelijk energie!

Vanuit ‘de beste bedoelingen’ ontwikkelt ieder mens in de loop der tijd zijn eigen patronen van denken, voelen en doen. Jouw manier van denken en reflecteren bepaalt hoe je je voelt en gedraagt. Sommige denkpatronen hebben zich al zo vroeg in ons leven gevormd, dat het lijkt alsof ze er altijd al zijn geweest. In de volksmond ook wel ‘de macht der gewoonte’ genoemd.

Jouw Stressprofiel: ben jij volledig in balans?

  • Heb je een groot verantwoordelijkheidsgevoel?
  • Beschouw je jezelf al een toegewijd idealist?
  • Word je graag pro-actief bij zaken betrokken?
  • Ben je loyaal en/of plichtsgetrouw?
  • Houd je graag zelf de regie of controle?
  • Heb je de neiging tot perfectionisme?
  • Kun jij jezelf opofferen/wegcijferen voor ‘de goede zaak’?
  • Heb je moeite met delegeren?
  • Heb je moeite met nee zeggen?

Naarmate je vaker met ‘ja’ geantwoord hebt is de kans groter dat je nu al regelmatig last ondervindt van de emoties en het gedrag, die het gevolg zijn van jouw strenge leefregels. Als je deze ingesleten denk- en doepatronen geen halt toeroept kan dat vroeg of laat leiden tot de onvermijdelijk conclusie: “Zie je wel, ik heb gefaald, ik ben ook nergens goed voor” tot “Wie zit er eigenlijk nog op mij te wachten?” 

Herkennen en erkennen van stress signalen: Voelen helpt

Tijdens mijn eigen burn-out in 2012 ben ik mij er pijnlijk bewust van geworden dat mijn stressdrempel anders is dan die van anderen. In de periode die daaraan vooraf ging heb ik lange tijd gedacht: “Ben ik nou gek?” tot ik op het laatst dacht: “Word ik nou gek?” Het is belangrijk dat we onze eigen stresssignalen vroegtijdig herkennen en erkennen. Anders gaat het van kwaad tot erger. Je gevoel serieus nemen helpt. Signalen die duiden op stress en oplopende spanning[1]:

Doen: Met twee taken tegelijkertijd bezig zijn, op het puntje van de stoel zitten, onrustig heen en weer lopen, onhandig worden, je afsluiten, weg willen, steeds dingen kwijt zijn, fouten maken, overmatig eten drinken roken, plotseling huilen, geïrriteerd reageren.

Voelen: Pijn in de nek of schouders, band om het hoofd voelen, hoofdpijn, gejaagd voelen, pijn in de buik, ademnood, droge mond, zweten, trillen, plasaandrang, oorsuizingen, dubbelzien, hartkloppingen, duizelig worden, gevoel flauw te vallen, volledig uitgeput voelen.

Denken: Verstrooid, niet meer kunnen concentreren, dingen vergeten, verlies gevoel van humor, van binnen vloeken, tollen van gedachten (carrousel in hoofd), denken niet meer kunnen stoppen, zwart-witdenken, vluchtfantasieën. gedachte gek te worden, gedachte dood te gaan.

Spinsels in je hoofd: Een mens lijdt het meest…

Jouw overtuigingen en opvattingen over wat ‘goed’ en ‘fout’ gedrag is kunnen de wortels worden van zelf ondermijnende emoties[2]. Daarom heb ik het tegenwoordig liever over wat voor mij plezierig en effectief werkt. Vragen die je jezelf daarbij kunt stellen:

  • Hoe streng ben ik voor mezelf (en anderen)?
  • Wil ik dat zo houden?
  • Zo niet, wat ga ik er aan doen zonder de positieve kant te verliezen?
  • Hoe kan ik op een plezierige en effectieve manier leven en (samen) werken?
  • Welke gedachten helpen mij daarbij?

 Persoonlijk vind ik het een hele troostrijke en geruststellende gedachte dat filosofen al eeuwenlang worstelen met dezelfde levensvragen die mij ’s nachts uit mijn slaap kunnen houden. Zo deed de Stoicijnse wijsgeer Epictetus ca 100 jaar na Christus al de uitspraak: ‘Mensen raken niet van streek door de gebeurtenissen, het is de wijze waarop ze tegen die gebeurtenissen aankijken’.  

Doorbreken van ingesleten patronen: Denken helpt

“Om een zinvol en voorspoedig leven te kunnen leiden moeten we weten wat ons leven betekenis geeft en wat ons gelukkig kan maken – of iets bescheidener, minder ongelukkig.” zo schrijft de filosoof Jan Drost in zijn boek ‘Denken helpt’. “Door te filosoferen creëer je een gezonde ruimte tussen jou en je vastgeroeste gedachtepatronen". Aan de hand van bekende filosofen onderzoekt hij hoe je dat aanpakt en zegt daar zelf ook hele mooie en rake dingen over. Zelf werd ik vooral geïnspireerd door hoofdstuk 3 over de Griekse filosoof en wetenschapper Aristoteles[3] die ik hieronder nog een aantal keren zal aanhalen.

Flow en bevlogenheid: ‘het lukkende leven’

Aristoteles had een functionele opvatting van 'het goede' en ‘het slechte’: 'Goed is wat zijn functie naar behoren vervult. Slecht betekent dan: ik had beter gekund'. Zo definieerde hij het 'goede' leven als het 'lukkende' leven"Wanneer zeg je dat je gelukkig bent? Vaak zal dat zijn op de momenten dat alles lijkt te lukken. Dat het voelt alsof je precies bent waar je hoort te zijn en doet wat je hoort te doen. Alsof ik ervoor gemaakt ben". Daarmee blijkt hij ook nog eens aan de wieg te staan van wat wij tegenwoordig ook wel 'flow' of 'bevlogenheid' noemen.

Omgaan met belangentegenstellingen: Het ‘juiste midden’ houden

Nu denk je misschien: “Allemaal heel leuk en aardig hoor, maar wat voor jou plezierig en effectief is, hoeft dat voor mij nog niet te zijn”. Bovendien kan het dan soms onmogelijk lijken om redelijk te blijven als mensen volharden in hun eigen gelijk. Overmand door emoties ontaardt dit meer dan eens in hoog oplopende discussies, meningsverschillen en conflicten over wat ‘normaal’ communiceren dan wel/niet precies inhoudt. Rutte en Wilders hebben daar een mooi staaltje van laten zien: “Doe normaal? Doe zelf effe normaal, man!” 

Aristoteles ontwikkelde daarvoor zijn praktische leer van ‘het juiste midden’ houden tussen denken, voelen en doen. Het teveel aan woede noemt hij ‘opvliegendheid’, het tekort ‘gelatenheid’ en het juiste midden ‘bedaard’. Volgens Aristoteles hebben we daarbij twee zaken om in goede banen te leiden: onze emoties en onze handelingen die in de praktijk sterk met elkaar samenhangen.

De kracht van emoties: “Wie jeuk heeft moet krabben”

Wanneer je als kind geleerd hebt om je woede of angst te onderdrukken kan het al een heel bevrijdend idee zijn dat het hebben van emoties op zich niet slecht is. 'Het gaat erom hoe wij effectief met die emoties om kunnen gaan', aldus Jan Drost. Zodra we iets voelen, moeten we daar volgens Aristoteles iets mee doen. Plat gezegd: “Wie jeuk heeft, moet krabben”. Dit kan door goed te luisteren wat jouw gevoel je te zeggen heeft: Wat maakt dat ik mij geïrriteerd voel of zelfs boos ben, me verdrietig voel of zelfs somber ben, me onzeker voel of zelfs bang ben, opgewekt voel of zelfs blij ben?

Voor mensen die te lief zijn en over zich heen laten lopen kan het heel plezierig en effectief zijn om een keer goed boos te worden en andere mensen te laten merken dat iets je niet zint. Op die manier kunnen emoties niet alleen leerzaam zijn, maar ook heel functioneel worden ingezet als een krachtige intuïtieve raadgever die ons in beweging zet en ons leven richting geeft.

De weg naar een voortreffelijk leven: Bewuste keuzes maken én je eigen grenzen bewaken

Gelukkig wijzen de nieuwste inzichten in de positieve psychologie uit dat het niet meteen als 'negatief' of 'egoïstisch' bestempeld hoeft te worden als jij je eigen (speel)ruimte én grenzen bewaakt en zelf-bewuste keuzes durft te maken op basis van datgene waar jij in gelooft en in jouw dagelijkse leven blij en gelukkig van wordt. Mijns inziens is dat zelfs een basisvoorwaarde om plezierig, effectief én duurzaam (samen) te kunnen werken. Dat geeft namelijk energie!

Naarmate je daarbij beter in staat bent om het juiste midden te houden tussen denken, doen en voelen zal het steeds vaker lukken om plezierig en effectief in jouw leven en werk te staan. Waar zich dat juiste midden bevindt verschilt volgens Aristoteles van mens tot mens. ‘Jouw bestemming ligt in jezelf, in het leven dat jij te leven hebt’. Daarom is het beter als we onszelf niet teveel met anderen vergelijken en proberen in elke situatie het beste uit onszelf te halen. Als we daarin slagen is dat voor ons het allerbeste. Dat best mogelijke noemt Aristoteles: het “voortreffelijke”

Zeg nou zelf: een heerlijke gedachte, toch? ???? Ik zeg, meteen doen!

Bronvermelding, met veel dank aan:

[1] Jan Drost, Denken helpt, hoofdstuk 3, Denken met Aristoteles

[2] Theo IJzermans, Coen Dirkx, Beren op de weg, spinsels in je hoofd

[3] Jolet Plomp, laat je niet gek maken